Aşı Cevizi Nedir? Ceviz Nasıl Aşılanır? Ceviz Aşı Türleri ve Uygulama Zamanları

Aşı Cevizi Nedir? Ceviz Nasıl Aşılanır? Ceviz Aşı Türleri ve Uygulama Zamanları

Ceviz yetiştiriciliğinde kaliteli, verimli ve istenilen özelliklere sahip ağaçlar elde etmek için aşılama önemli bir çoğaltma yöntemidir. Özellikle belirli bir ceviz çeşidinin özelliklerini yeni fidanlara aktarmak, verimsiz ağaçları kaliteli bir çeşide dönüştürmek veya mevcut bir ağacın çeşidini değiştirmek amacıyla aşı yapılabilir.

Peki aşı cevizi nedir? Ceviz nasıl aşılanır? Ceviz hangi aylarda aşılanır? Hangi ceviz aşı türleri kullanılır?

Bu yazıda ceviz aşılamasını; anaçtan kaleme, göz aşılarından kalem aşılarına, uygulama zamanlarından aşı sonrası bakıma kadar ayrıntılı şekilde ele alıyoruz.

Aşı Cevizi Nedir?

Günlük kullanımda “aşı cevizi” veya “aşılı ceviz” denildiğinde genellikle aşı yöntemiyle çoğaltılmış ceviz fidanı veya aşılanmış ceviz ağacı kastedilir.

Ceviz tohumdan yetiştirildiğinde ortaya çıkan fidan, ana ağacın bütün özelliklerini birebir korumayabilir. Bunun nedeni tohumla çoğaltmada genetik açılım meydana gelmesidir.

Bu nedenle belirli bir çeşidin özelliklerini koruyarak çoğaltmak isteyen yetiştiricilerde aşı ile çoğaltma önemli bir yöntemdir. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında da cevizde aşı ile çoğaltmanın günümüzde geçerliliğini koruyan yöntemlerden biri olduğu belirtilmektedir.

Ceviz Neden Aşılanır?

Ceviz ağacı birkaç farklı amaçla aşılanabilir.

1. Belirli bir çeşidi çoğaltmak

İstenen özelliklere sahip bir ceviz çeşidinden alınan göz veya kalem, uygun bir anaç üzerine aşılanarak aynı çeşidin çoğaltılması amaçlanabilir.

2. Verimsiz ağacı çeşit değiştirmek

Bahçede bulunan yaşlı veya genç bir ceviz ağacının meyveleri istenilen kaliteye sahip değilse, ağacın tamamını sökmek yerine çeşit değiştirme aşısı uygulanabilir.

Böylece mevcut kök sistemi ve gövde değerlendirilerek farklı bir çeşide geçiş yapılması hedeflenebilir.

3. Kaliteli fidan üretmek

Fidan üretiminde uygun anaçlar üzerine istenilen çeşidin göz veya kalemi aşılanabilir.

4. Verimli ve kaliteli çeşitleri çoğaltmak

İstenen meyve özelliklerine sahip ağaçlardan alınan aşı materyalleri kullanılarak aynı özellikleri taşıyan yeni fidanların elde edilmesi amaçlanır.

Ceviz Aşısında Anaç Nedir?

Anaç, aşının üzerine uygulandığı köklü bitki bölümüdür.

Ceviz aşılamasında anaç, toprağa bağlı olan ve kök sistemini oluşturan bölümdür. Üzerine ise istenilen çeşide ait göz veya kalem yerleştirilir.

Cevizlerde farklı anaçlar kullanılabilmekle birlikte, Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında Anadolu cevizi (Juglans regia L.) kendi anacı önemli ve yaygın anaçlardan biri olarak belirtilmektedir.

Ceviz Aşısında Kalem Nedir?

Kalem, istenilen çeşitten alınan ve üzerinde gözler bulunan genç sürgün parçasıdır.

Kalem aşılarında bu parça doğrudan anaç üzerine yerleştirilir.

Başarılı bir aşılama için kalemin sağlıklı, uygun gelişmiş ve aşıya uygun durumda olması önemlidir. Bakanlık kaynaklarında yıllık ve sağlıklı sürgünlerin aşı kalemi olarak kullanılabileceği, kalemlerin nemli tutulmasının gerektiği belirtilmektedir.

Ceviz Aşısında Göz Nedir?

Göz, ceviz sürgünü üzerinde bulunan ve yeni sürgünün gelişmesini sağlayabilecek tomurcuk bölümüdür.

Göz aşılarında, kalemin tamamı yerine uygun bir göz parçası anaç üzerine yerleştirilir.

Cevizlerde kullanılan önemli göz aşıları arasında:

• T göz aşısı

• Yama göz aşısı

• Yonga göz aşısı

bulunmaktadır.

Ceviz Aşı Türleri Nelerdir?

Cevizlerde kullanılan aşıları temel olarak iki gruba ayırabiliriz:

Göz aşıları

ve

Kalem aşıları.

1. T Göz Aşısı

T göz aşısında anaç üzerinde T şeklinde bir kesim hazırlanır ve uygun göz bu bölgeye yerleştirilir.

Cevizlerde T göz aşısı, kullanılan önemli göz aşılarından biridir.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ceviz yetiştiriciliği kaynaklarında T göz aşısı için yaklaşık olarak 15 Mayıs-Haziran sonu dönemi belirtilmektedir. Ancak gerçek uygulama zamanı bölgenin iklimine, anaç gelişimine ve kabuğun uygun şekilde kalkmasına göre değişebilir.

T göz aşısında en önemli konu

Anaç kabuğunun uygun şekilde kalkması gerekir.

Aşı gözü alınırken gözün altında bulunan büyüme noktasının uygun durumda olması aşı başarısı açısından önemlidir. Bakanlık kaynağında, gözün altındaki büyüme noktasının kabukta kalmasının uygun zamanı gösteren pratik kriterlerden biri olduğu açıklanmaktadır.

2. Yama Göz Aşısı

Yama göz aşısı, ceviz fidanlarında oldukça kullanılan yöntemlerden biridir.

Bu yöntemde anaç üzerinde belirli büyüklükte bir kabuk bölümü çıkarılır ve aynı boyuta uygun göz taşıyan aşı parçası buraya yerleştirilir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında yama göz aşısı için yaklaşık Ağustos-Eylül dönemi belirtilmektedir.

Ancak aşı zamanı yalnızca takvimdeki aya göre belirlenmemelidir.

Anaç ve aşı materyalinin gelişim durumu da kontrol edilmelidir.

3. Yongalı Göz Aşısı

Yongalı göz aşısında, gözün altında ve çevresinde bulunan odun dokusundan küçük bir parça ile birlikte göz alınır.

Bu parça anaç üzerinde hazırlanmış bölgeye yerleştirilir.

Yongalı göz aşısı da cevizlerde kullanılan önemli göz aşılarından biridir.

Kaynaklarda yongalı göz aşısı için Şubat-Mart ve Eylül dönemleri belirtilmekle birlikte, uygulama zamanı bölge ve yönteme göre değerlendirilmelidir.

Ceviz Kalem Aşıları

Cevizlerde yalnızca göz aşıları kullanılmaz.

Çeşitli kalem aşıları da uygulanmaktadır.

Bunlar arasında:

• Dilcikli İngiliz aşısı

• Yarma aşı

• Omega aşısı

• Kabuk aşısı

• Çoban aşısı

• Kakma aşı

• Kama aşı

• Yan aşı

• Şerit aşı

gibi yöntemler bulunmaktadır.

Şimdi bunların önemli olanlarını inceleyelim.

4. Dilcikli İngiliz Aşısı

Dilcikli İngiliz aşısı, anaç ve kalemin birbirine uygun kesimler hazırlanarak birleştirildiği kalem aşılama yöntemlerinden biridir.

Anaç ve kalemin çaplarının birbirine yakın olması büyük önem taşır.

Uygun şekilde hazırlanan kesimlerin birbirine oturması ve kambiyum tabakalarının mümkün olduğunca iyi temas etmesi amaçlanır.

Cevizlerde dilcikli İngiliz aşısı için kaynaklarda Şubat-Mart dönemi belirtilmektedir.

5. Yarma Aşı

Yarma aşı, özellikle çeşit değiştirme amacıyla kullanılabilen önemli kalem aşılarından biridir.

Anaç uygun şekilde kesilir ve yarılır. Hazırlanan aşı kalemi bu yarığa yerleştirilir.

Cevizlerde yarma aşı için kaynaklarda Mart-Nisan dönemi belirtilmektedir.

Ancak özellikle büyük gövdeli ağaçlarda aşılama tekniği ve zamanlaması daha dikkatli değerlendirilmelidir.

6. Kabuk Aşısı / Çoban Aşısı

Kabuk aşısı, özellikle daha kalın anaçlarda kullanılabilen yöntemlerden biridir.

Cevizlerde bu yöntem diğer bazı meyve türlerinden farklı uygulama özellikleri gösterebilir.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün teknik bilgilendirmesinde, cevizlerde kabuk aşısının anaçlar patladıktan sonra uygulanabildiği ve aşı başarısı için yaklaşık 25°C sıcaklığın uygun olduğu belirtilmektedir.

7. Omega Aşısı

Omega aşısında anaç ve kalem üzerinde birbirine uyum sağlayacak özel şekilli kesimler oluşturulur.

Daha çok uygun çap ve materyale sahip genç anaçlarda uygulanabilen mekanik bir aşılama yöntemidir.

Ceviz yetiştiriciliği kaynaklarında omega aşısı, kullanılan kalem aşıları arasında sayılmaktadır.

Ceviz Aşısı Hangi Aylarda Yapılır?

Cevizde tek bir aşı zamanı yoktur.

Çünkü kullanılan yönteme göre uygulama zamanı değişir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında verilen genel dönemler şu şekilde özetlenebilir:

Bu tarihler bölgeden bölgeye değişebilir. Aşı zamanının belirlenmesinde yalnızca takvim değil, anaç ve kalemin fizyolojik durumu da dikkate alınmalıdır.

Ceviz Aşısında Sıcaklık Neden Önemlidir?

Ceviz aşılarında aşının tutması için kallus oluşumu önemlidir.

Kallus, anaç ile kalem arasındaki yaranın iyileşmesini ve iki parçanın birleşmesini sağlayan dokudur.

Tarım kaynaklarında ceviz aşılarında uygun sıcaklığın yaklaşık 23-30°C aralığında olmasının başarıyı olumlu etkilediği belirtilmektedir. Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ise özellikle yaklaşık 25°C sıcaklığın uygun olduğunu ve gece-gündüz sıcaklık farkının çok yüksek olmaması gerektiğini belirtmektedir.

Bu nedenle aşılama zamanını belirlerken hava koşulları önemlidir.

Ceviz Aşısında Özsu Neden Önemlidir?

Ceviz ağacının kendine özgü özelliklerinden biri de özsu akışıdır.

Cevizlerde Juglans türlerine özgü özsu hareketi, aşılama sırasında kesim yerlerinden fazla sıvı çıkmasına neden olabilir.

Bu durum aşı başarısını olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle bazı çeşit değiştirme uygulamalarında anaç üzerinde aşı yerinin önceden kesilerek fazla özsuyun akıtılması önerilmektedir.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, cevizde aşılama tarihinden yaklaşık 15 gün önce anaçlarda aşı yerlerinin kesilerek özsuyun akıtılmasını ve uygulama sırasında kesim yerinin yenilenmesini önermektedir.

Ceviz Aşısı Nasıl Yapılır?

Kullanılan aşı yöntemine göre işlem değişir.

Ancak genel aşılama mantığı şöyledir:

1. Sağlıklı anaç seçilir

Hastalık ve ciddi gelişme problemi bulunmayan, aşıya uygun gelişmiş bir anaç tercih edilir.

2. Aşı materyali hazırlanır

İstenen çeşide ait sağlıklı göz veya kalem hazırlanır.

3. Kesimler yapılır

Kullanılan yönteme göre anaç ve kalem üzerinde uygun kesimler oluşturulur.

4. Kambiyum tabakaları karşılaştırılır

Aşının en kritik noktalarından biri, anaç ile kalemin kambiyum bölgelerinin mümkün olduğunca iyi temas ettirilmesidir.

5. Aşı birleştirilir

Hazırlanan göz veya kalem anaç üzerine yerleştirilir.

6. Aşı yeri bağlanır

Aşı bölgesi aşı bandı veya uygun bağlama materyali ile sabitlenir.

7. Nem ve sıcaklık korunur

Aşı bölgesinin kurumaması ve uygun çevre koşullarının sağlanması önemlidir.

8. Aşı takip edilir

Aşının tutup tutmadığı ve yeni sürgün gelişimi takip edilir.

Ceviz aşılarında kaliteli malzeme, keskin aşı bıçağı, uygun kalem ve doğru zamanlama başarı açısından önemlidir.

Ceviz Kalemi Nasıl Seçilir?

Aşı kaleminin sağlıklı olması gerekir.

Tercihen iyi gelişmiş yıllık sürgünlerden kalem alınmalıdır.

Kalem üzerinde bulunan gözlerin canlı ve aşıya uygun olması gerekir.

Ayrıca kalemlerin nemini kaybetmemesi önemlidir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında sağlıklı yıllık sürgünlerin aşı kalemi olarak alınması ve kalemlerin aşıya kadar nemli ortamda muhafaza edilmesi gerektiği belirtilmektedir.

Ceviz Aşı Kalemi Nasıl Saklanır?

Aşı kalemi kesildikten sonra uzun süre açıkta bırakılmamalıdır.

Kuruyan veya canlılığını kaybeden kalemlerin aşı başarısı düşebilir.

Bu nedenle kalemler uygun şekilde nemli tutulmalı, doğrudan güneş ve aşırı sıcaklıktan korunmalıdır.

Özellikle kalemin canlılığını koruması aşının başarısı açısından önemlidir.

Yaşlı Ceviz Ağacı Aşılanır mı?

Evet, uygun durumdaki yaşlı ceviz ağaçlarında çeşit değiştirme amacıyla aşılama yapılabilir.

Ancak her yaşlı ağacın aşılanması gerektiği anlamına gelmez.

Ağacın:

• Gövde sağlığı,

• Kök sistemi,

• Hastalık durumu,

• Taç yapısı,

• Verim durumu,

• Mevcut çeşidin özellikleri

değerlendirilmelidir.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de çeşit değiştirme aşısından önce bahçedeki ağaçların tek tek incelenmesini önermektedir.

Ceviz Ağacında Çeşit Değiştirme Aşısı Nedir?

Çeşit değiştirme aşısı, mevcut bir ceviz ağacının çeşidini değiştirmek amacıyla yapılan aşılamadır.

Örneğin bahçede bulunan bir ağacın:

• Meyvesi küçükse,

• İç randımanı düşükse,

• Kabuk yapısı istenilen özellikte değilse,

• Verimi düşükse,

uygun şartlarda farklı bir çeşide ait kalemlerle aşılanması düşünülebilir.

Buradaki amaç ağacı tamamen sökmeden mevcut kök ve gövde sisteminden yararlanarak istenilen çeşide geçiş yapmaktır.

Maraş 18 Cevizi Aşılanır mı?

Maraş 18 gibi belirli bir çeşidin çoğaltılmasında da temel olarak aynı vejetatif çoğaltma mantığı geçerlidir.

İstenen çeşidin özelliklerinin korunması amacıyla uygun anaç üzerine o çeşide ait göz veya kalem uygulanabilir.

Burada en önemli nokta, kullanılacak aşı materyalinin gerçekten istenilen çeşide ait olduğunun bilinmesi ve sağlıklı materyal kullanılmasıdır.

Çeşit adına bakarak rastgele bir ağaçtan kalem almak doğru değildir.

Aşılı Ceviz ile Aşısız Ceviz Arasındaki Fark

Aşılı ve aşısız ceviz arasında temel fark çoğaltma yöntemidir.

Aşılı ceviz, belirli bir çeşidin göz veya kaleminin uygun anaç üzerine aşılanmasıyla elde edilir.

Aşısız ceviz ise çoğunlukla tohumdan yetiştirilen ağaçları ifade eder.

Tohumdan yetişen cevizlerde genetik açılım nedeniyle ana ağacın özelliklerinin birebir korunması garanti değildir.

Bu nedenle ticari ceviz yetiştiriciliğinde istenilen çeşit özelliklerinin korunması için aşılı fidanlar önemli bir yere sahiptir.

Ceviz Aşısı Neden Tutmaz?

Ceviz aşılarının tutmamasının birçok nedeni olabilir.

Bunlardan bazıları:

• Yanlış aşılama zamanı

• Anaç ve kalemin uygun olmaması

• Kalemin kuruması

• Gözün canlı olmaması

• Kesimlerin düzgün yapılmaması

• Kambiyum temasının yetersiz olması

• Aşı yerinin kuruması

• Uygun sıcaklığın bulunmaması

• Aşırı özsu akışı

• Aşı yapan kişinin yeterli deneyime sahip olmaması

Cevizlerde aşı başarısının bazı meyve türlerine göre daha düşük olabildiği ve uygulayıcının deneyiminin önemli olduğu Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında da belirtilmektedir.

Ceviz Aşısından Sonra Ne Yapılır?

Aşı yapıldıktan sonra iş bitmez.

Aşı bölgesi düzenli şekilde kontrol edilmelidir.

Aşının kurumasını önlemek, bağı gerektiğinde kontrol etmek ve anaçtan çıkan istenmeyen sürgünleri yönetmek önemlidir.

Aşı tuttuğunda yeni sürgünün gelişimi takip edilir.

Aşı yerinin üzerindeki bağlama materyalinin gelişen sürgünü sıkıştırmamasına da dikkat edilmelidir.

Ceviz Aşısında Başarıyı Artıran En Önemli Faktörler

Başarılı bir ceviz aşısı için tek bir faktör yeterli değildir.

Doğru anaç + kaliteli aşı materyali + doğru zaman + uygun sıcaklık + doğru teknik + aşı sonrası bakım birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle cevizde aşılama, diğer bazı meyve türlerine göre daha hassas olabilir.

Bu nedenle ilk defa aşı yapacak üreticilerin uygulamalı eğitim alması veya deneyimli bir aşıcıdan destek alması faydalı olabilir.

Ceviz Aşı Türleri Kısaca

Cevizlerde kullanılan başlıca aşı yöntemlerini şöyle özetleyebiliriz:

Bu dönemler genel teknik kaynaklarda verilen dönemlerdir. Bölgenin iklimi, anaç gelişimi, kalem durumu ve yılın hava şartları gerçek uygulama zamanını değiştirebilir.

Sonuç: Aşı Cevizi ve Ceviz Aşılama

Aşı cevizi, belirli bir ceviz çeşidinin özelliklerini koruyarak çoğaltmak için aşı yöntemiyle elde edilen ceviz fidanı veya ağacıdır.

Cevizlerde T göz, yama göz, yongalı göz, dilcikli İngiliz, yarma, omega, kabuk ve diğer kalem aşıları kullanılabilir.

Her aşı yönteminin kendine özgü uygulama şekli ve uygun dönemi vardır. Bu nedenle ceviz aşısında yalnızca “hangi aşı yapılır?” sorusuna değil, hangi anaçta, hangi çeşide, hangi dönemde ve hangi çevre koşullarında uygulanacağına da bakmak gerekir.

Özellikle ticari ceviz yetiştiriciliğinde kaliteli bir fidan elde etmek isteyen üreticiler için doğru çeşit, uygun anaç, sağlıklı aşı materyali ve doğru aşılama tekniği bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Ceviz aşılaması hakkında karar verirken bölgenizdeki İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, ziraat mühendisleri veya deneyimli aşıcıların güncel teknik önerilerinden yararlanmak da önemlidir.