Ceviz Aşısı Nasıl Yapılır? Ceviz Aşı Çeşitleri, Aşılama Zamanı ve Başarı Rehberi

Ceviz Aşısı Nasıl Yapılır? Ceviz Aşı Çeşitleri, Aşılama Zamanı ve Başarı Rehberi

Ceviz yetiştiriciliğinde kaliteli bir çeşidin özelliklerini koruyarak yeni fidanlar elde etmek için kullanılan en önemli çoğaltma yöntemlerinden biri aşılamadır. Özellikle istenilen meyve özelliklerine sahip bir ceviz çeşidinin çoğaltılması, mevcut bir cevizin başka bir çeşide dönüştürülmesi veya uygun bir anaç üzerine kaliteli bir çeşidin aktarılması amacıyla farklı ceviz aşı yöntemlerinden yararlanılabilir.

Ancak ceviz aşısı, birçok meyve türüne göre daha hassas bir uygulamadır.

“Ceviz aşısı nasıl yapılır?”, “Ceviz ne zaman aşılanır?”, “Cevizde hangi aşı yöntemi daha başarılıdır?”, “Ceviz ağacına çeşit değiştirme aşısı nasıl yapılır?” ve “Maraş 18 cevizi hangi yöntemle aşılanabilir?” gibi sorular özellikle fidan üreticileri ve ceviz bahçesi kurmak isteyen üreticiler tarafından merak edilmektedir.

Cevizlerde aşı başarısını; kullanılan yöntem, anaç ve kalemin uyumu, sıcaklık, nem, aşı materyalinin kalitesi, aşı zamanı ve uygulamayı yapan kişinin deneyimi gibi birçok faktör etkileyebilir. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında da cevizlerde aşı başarısının diğer bazı meyve türlerine göre daha düşük olabildiği ve uygulayıcının deneyiminin önemli olduğu belirtilmektedir.

Ceviz Aşısı Nedir?

Ceviz aşısı, bir ceviz bitkisinin istenen özelliklere sahip bölümünün başka bir bitkinin uygun bölümüne birleştirilerek birlikte gelişmesini sağlamaya yönelik vejetatif çoğaltma yöntemidir.

Aşıda iki temel bölüm bulunur:

Anaç

Kök sistemini ve aşının üzerine yerleştirileceği bitki bölümünü oluşturan kısımdır.

Aşı kalemi veya aşı gözü

İstenen çeşidin özelliklerini taşıyan ve anaca aktarılacak bölümdür.

Göz aşılarında genellikle tek bir göz kullanılırken kalem aşılarında bir veya daha fazla göz taşıyan sürgün parçaları kullanılabilir.

Bu sayede tohumdan elde edilen çöğürün genetik özelliklerine bağlı kalmak yerine, seçilen çeşidin özellikleri vejetatif olarak çoğaltılabilir.

Ceviz Neden Aşı ile Çoğaltılır?

Cevizde tohumla çoğaltma, çeşidin özelliklerinin birebir korunması açısından her zaman uygun değildir.

Tohumdan yetiştirilen ağaçlarda genetik açılım meydana gelebileceğinden, elde edilen yeni ağaç ana ağacın meyve özelliklerini birebir göstermeyebilir.

Bu nedenle belirli bir çeşidin özelliklerini koruyarak çoğaltılmasında aşı ile çoğaltma önemli bir yöntemdir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ceviz yetiştiriciliği kaynaklarında da cevizlerin vejetatif çoğaltılmasında aşı yönteminin kullanıldığı belirtilmektedir.

Örneğin üretici kaliteli meyve veren bir ceviz ağacı belirlediğinde, o ağacın tohumlarını dikmek yerine uygun aşı materyali kullanarak aynı çeşidin özelliklerini taşıyan yeni bitkiler elde etmeyi hedefleyebilir.

Ceviz Aşı Çeşitleri Nelerdir?

Cevizlerde hem göz aşıları hem de kalem aşıları kullanılmaktadır.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ceviz yetiştiriciliği yayınında en çok kullanılan göz aşıları arasında T göz, yama göz ve yonga göz aşıları; kalem aşıları arasında ise yan aşı, yarma, kakma, omega, kabuk, dilcikli ve dilciksiz İngiliz aşıları, şerit, çoban ve kama aşıları sayılmaktadır.

Üreticinin daha kolay karşılaştırabilmesi için temel yöntemleri şöyle sıralayabiliriz:

Bu tarihler takvimde değişmez kurallar olarak değerlendirilmemelidir. Bölgenin sıcaklığı, anacın gelişim durumu ve kabuğun aşıya uygun hale gelmesi gibi faktörler zamanı değiştirebilir.

T Göz Aşısı Nedir?

T göz aşısı, cevizlerde kullanılan göz aşılarından biridir.

Anaç üzerinde T şeklinde bir kesim hazırlanır ve seçilen çeşide ait göz bu bölgeye yerleştirilir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında T göz aşısı cevizlerde kullanılan ve başarılı sonuç alınabilen göz aşıları arasında gösterilmektedir.

Kaynakta T göz aşısı için 15 Mayıs-Haziran sonu dönemi belirtilmektedir. Ancak uygulamanın gerçek zamanı bölgedeki gelişme koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

T göz aşısında özellikle kabuğun uygun şekilde ayrılabilmesi önemlidir.

Yama Göz Aşısı Nedir?

Yama göz aşısında, seçilen çeşidin gözünün bulunduğu kabuk bölümü uygun şekilde çıkarılarak anaç üzerinde hazırlanan bölgeye yerleştirilir.

Cevizlerde yama göz aşısı önemli aşılama yöntemlerinden biridir.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ceviz yetiştiriciliği kaynaklarında yama göz aşısı, cevizlerde en çok kullanılan ve başarılı olan göz aşılarından biri olarak belirtilmektedir.

Adana İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ceviz yetiştiriciliği dokümanında da yama göz aşısında çöğürün kabuk verme durumunun aşıya başlama açısından kontrol edilmesi gerektiği ve aşı kalemlerinin günlük kesilip kullanılması gerektiği belirtilmektedir.

Yonga Göz Aşısı Nedir?

Yonga göz aşısı, cevizlerde kullanılabilen bir başka göz aşısı yöntemidir.

Bu yöntemde gözün bulunduğu küçük bir odun/kabuk parçası anaç üzerinde hazırlanmış bölgeye yerleştirilir.

Kaynaklarda yonga göz aşısı için Şubat-Mart ve Eylül dönemleri belirtilmektedir. Ancak uygulama zamanının bölgesel koşullara ve aşı materyalinin durumuna göre değerlendirilmesi gerekir.

Cevizde Kalem Aşısı Nedir?

Kalem aşılarında, seçilen çeşide ait sürgünden hazırlanan aşı kalemi anaç üzerine yerleştirilir.

Cevizlerde kullanılan kalem aşıları arasında:

• Yarma aşı

• Dilcikli İngiliz aşısı

• Dilciksiz İngiliz aşısı

• Omega aşısı

• Kabuk aşısı

• Çoban aşısı

• Yan aşı

• Kakma aşı

• Kama aşısı

gibi yöntemler bulunmaktadır.

Her yöntemin kullanılacağı anaç çapı, dönem ve uygulama koşulları farklı olabilir.

Cevizde Yarma Aşısı Nedir?

Yarma aşı, cevizlerde kullanılan kalem aşılarından biridir.

Anaç üzerinde uygun bir yarık hazırlanır ve hazırlanmış aşı kalemi bu bölgeye yerleştirilir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında yarma aşı için Mart-Nisan dönemi belirtilmektedir.

Ayrıca Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün çeşit değiştirme aşısı hakkındaki bilgilendirmesinde, anaç çapına göre aşı yönteminin değişebileceği; daha ince anaçlarda yarma aşının kullanılabileceği belirtilmektedir.

Dilcikli İngiliz Aşısı Nedir?

Dilcikli İngiliz aşısı, anaç ve kalemin birbirine daha geniş yüzeylerle temas etmesini sağlayan kalem aşı yöntemlerinden biridir.

Cevizlerde kullanılan aşı yöntemlerinden biri olan dilcikli aşı özellikle uygun çapta anaç ve kalem materyali bulunduğunda uygulanabilir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında dilcikli İngiliz aşısı için Şubat-Mart dönemi belirtilmektedir.

Aşı başarısında anaç ile kalemin kesim yüzeylerinin düzgün hazırlanması ve kambiyum dokularının mümkün olduğunca iyi şekilde karşılaştırılması önem taşır.

Omega Aşısı Nedir?

Omega aşısında anaç ve kalem üzerinde birbirine uyum sağlayacak şekilde özel kesimler oluşturulur.

Bu nedenle yöntemin uygulanmasında uygun aşı ekipmanı ve düzgün kesim oldukça önemlidir.

Cevizlerde omega aşısı kullanılan kalem aşıları arasında yer almaktadır.

Özellikle fidan üretiminde standart ve düzgün kesim elde edilmesi aşının başarısı açısından önem taşıyabilir.

Kabuk ve Çoban Aşısı Nedir?

Kabuk aşısı veya çoban aşısı, özellikle daha kalın anaçlarda kullanılabilen yöntemlerden biridir.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, cevizlerde çeşit değiştirme uygulamasında anaç çapı 10 cm ve üzerindeyse kabuk/çoban aşısının, daha ince anaçlarda ise yarma aşının kullanılabileceğini belirtmektedir.

Ancak bu bilgi her bahçe için otomatik bir reçete anlamına gelmez. Anaç yapısı, iklim, sıcaklık ve uygulama koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Ceviz Aşısı Ne Zaman Yapılır?

Ceviz aşısında tek bir “aşı zamanı” bulunmaz.

Çünkü kullanılan yönteme göre dönem değişebilir.

Örneğin Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ceviz yetiştiriciliği kaynağında:

olarak verilmektedir.

Fakat üretici için yalnızca takvim tarihine bakmak yeterli değildir.

Anaç ne durumda? Kalem hazır mı? Sıcaklık uygun mu? Kabuk kolay ayrılıyor mu? Aşı materyali sağlıklı mı?

Bu soruların tamamı birlikte değerlendirilmelidir.

Ceviz Aşısında En Önemli Konulardan Biri: Özsu

Ceviz aşılarının diğer bazı meyve ağaçlarından farklı özellik göstermesinin nedenlerinden biri, aşı sırasında kesim bölgelerinden akan özsudur.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, cevizlerde bulunan özsuyun aşının tutmasını olumsuz etkileyebileceğini ve bu nedenle aşı yerinin önceden hazırlanarak özsuyun akıtılmasının gerekebildiğini belirtmektedir.

Çeşit değiştirme aşılarıyla ilgili başka bir Tarım ve Orman Müdürlüğü kaynağında da aşıdan 15-20 gün önce anaç üzerindeki aşı yerinin kesilerek özsuyun akıtılmasının önerildiği aktarılmaktadır.

Bu nedenle ceviz aşısında zamanlama, yalnızca “ilkbahar geldi, aşı yapalım” şeklinde düşünülmemelidir.

Ceviz Aşısının Tutması İçin Sıcaklık Neden Önemlidir?

Aşı yerinde iki dokunun birleşmesi ve kallus oluşumu için uygun çevre koşulları gerekir.

Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ceviz yetiştiriciliği kaynağında aşı başarısı açısından 23-30°C sıcaklık aralığının ve nemli ortamın olumlu olduğu belirtilmektedir.

Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de ceviz aşılarında kallus oluşumu için yaklaşık 25°C sıcaklığın uygun olduğunu, gece-gündüz sıcaklık farkının da dikkate alınması gerektiğini belirtmektedir.

Bu nedenle ceviz aşısında bölgenin hava koşulları çok önemlidir.

Ceviz Aşı Kalemi Nasıl Seçilir?

Aşı kaleminin kalitesi, aşı başarısında önemli faktörlerden biridir.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, aşı kalemlerinin sağlıklı ağaçlardan alınmasını ve hastalık veya zararlı bulunmayan materyalin kullanılmasını önermektedir. Kaynakta ayrıca gözler kabarmadan önce, güneş gören bölgelerden alınan, pişkin ve yaklaşık işaret parmağı kalınlığındaki bir yaşlı sürgünlerden yararlanılması anlatılmaktadır.

Genel olarak kaliteli aşı materyalinde şu özellikler aranabilir:

• Sağlıklı ağaçtan alınmış olması

• Hastalık ve zararlı belirtisi taşımaması

• Uygun yaşta sürgün olması

• İyi pişkinleşmiş olması

• Gözlerin sağlıklı olması

• Nemini kaybetmemiş olması

Ceviz Aşı Kalemleri Nasıl Saklanır?

Aşı kalemleri hemen kullanılmayacaksa uygun koşullarda muhafaza edilmesi gerekir.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün uygulama bilgisinde kalemlerin streç filmle hava almayacak şekilde paketlenmesi ve yaklaşık +4°C'de buzdolabının sebze-meyve bölümünde muhafaza edilmesi anlatılmaktadır.

Aynı kaynakta kalemlerin yaklaşık iki ay bu şekilde muhafaza edilebildiği belirtilmektedir.

Burada önemli olan, farklı kaynaklarda saklama süresi ve koşullarının yönteme göre değişebilmesidir. Bu nedenle üretici, kullanacağı aşı tekniğine uygun saklama protokolünü takip etmelidir.

Ceviz Aşısında Hangi Hatalar Başarıyı Düşürür?

Aşı başarısız olduğunda sadece yöntemi suçlamak doğru değildir.

Başarıyı etkileyebilecek birçok hata vardır:

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynakları da keskin ve düzgün aletlerin kullanılmasının, sağlıklı kalem seçiminin ve uygun sıcaklık/nem koşullarının önemini vurgulamaktadır.

Ceviz Ağacında Çeşit Değiştirme Aşısı Nedir?

Çeşit değiştirme aşısı, mevcut bir ceviz ağacının istenmeyen özelliklerini değiştirmek amacıyla başka bir çeşide ait aşı materyalinin ağaca uygulanmasıdır.

Örneğin bahçedeki bir ağaç:

• Geçmiş yıllarda düşük verim veriyorsa,

• Meyve kalitesi beklentiyi karşılamıyorsa,

• Kabuk yapısı istenmiyorsa,

• İç randımanı düşükse,

üretici ağacı tamamen söküp yeniden dikmek yerine çeşit değiştirme aşısını değerlendirebilir.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de düşük verimli veya kalite özellikleri yetersiz bazı ağaçlarda çeşit değiştirme aşısının kullanılabileceğini açıklamaktadır.

Ancak burada çok önemli bir nokta vardır:

Her eski ceviz ağacına çeşit değiştirme aşısı yapmak doğru değildir.

Ağacın gövde sağlığı, kök sistemi, mevcut çeşidin özellikleri ve bahçedeki performansı öncelikle değerlendirilmelidir.

Her Ceviz Ağacı Aşılanmalı mı?

Hayır.

Özellikle zaten:

• Geç yapraklanan,

• Soğuklardan daha az zarar gören,

• Düzenli ürün veren,

• Kaliteli meyve oluşturan,

• İnce kabuklu,

• İçi dolgun

bir ağacın değerli genetik özellikleri bulunabilir.

Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün çeşit değiştirme aşısı bilgilendirmesinde de iyi özelliklere sahip ağaçların aşılanmak yerine, bu ağaçlardan aşı kalemi alınmasının değerlendirilebileceği belirtilmektedir.

Bu nedenle üreticinin önce ağacını tanıması gerekir.

Ceviz Aşısında Anaç Nedir?

Anaç, aşının üzerine uygulandığı ve kök sistemini sağlayan bitki bölümüdür.

Cevizlerde farklı anaçlar kullanılabilmektedir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında Juglans regia, Juglans hindsii, Juglans major, Paradox ve Royal gibi anaçlardan söz edilmektedir. Bununla birlikte Anadolu cevizi olarak bilinen Juglans regia kendi anacı, ceviz yetiştiriciliğinde yaygın olarak tercih edilen anaçlardan biri olarak belirtilmektedir.

Anaç seçimi yapılırken yalnızca aşı tutması değil, bölgenin koşulları ve üretim amacı da dikkate alınmalıdır.

Maraş 18 Cevizi Aşı ile Çoğaltılabilir mi?

Ceviz çeşitlerinin özelliklerini koruyarak çoğaltılmasında aşı yöntemi kullanılabilir.

Maraş 18 de bir ceviz çeşidi olduğundan, fidan üretiminde çeşidin özelliklerini korumaya yönelik vejetatif çoğaltma yaklaşımı önemlidir.

Ancak “Maraş 18 için her bölgede şu aşı kesinlikle en başarılıdır” şeklinde tek bir genelleme yapmak doğru olmaz.

Çünkü aşı başarısı;

anaç + kalem + çeşit + sıcaklık + nem + zamanlama + uygulama tekniği

gibi birçok faktöre bağlıdır.

Bu nedenle Maraş 18 fidanı üretiminde kullanılacak yöntem, bölge koşullarına ve üretim sistemine göre değerlendirilmelidir.

Ceviz Aşısında Başarıyı Artırmak İçin Kontrol Listesi

Aşı yapmadan önce üretici şu noktaları kontrol edebilir:

Aşıdan önce

• Anaç sağlıklı mı?

• Aşı kalemi sağlıklı bir ağaçtan mı alındı?

• Kalemde hastalık veya zararlı belirtisi var mı?

• Aşı zamanı yönteme uygun mu?

• Hava sıcaklığı uygun mu?

• Aşı ekipmanları temiz ve keskin mi?

• Kalem nemini koruyor mu?

• Anaç ve kalemin çapları yönteme uygun mu?

Aşı sırasında

• Kesim yüzeyleri düzgün mü?

• Kambiyum dokuları mümkün olduğunca karşılaştırıldı mı?

• Aşı noktası uygun şekilde kapatıldı mı?

• Nem kaybı önlendi mi?

Aşıdan sonra

• Aşı bölgesi düzenli kontrol ediliyor mu?

• Anaçtan çıkan sürgünler takip ediliyor mu?

• Aşı sürgününün gelişimi gözleniyor mu?

• Aşı bağı veya bandı gerektiğinde kontrol ediliyor mu?

Ceviz Aşısında Başarı Neden Bazen Düşük Olur?

Ceviz aşısının diğer bazı meyve türlerine göre daha zor kabul edilmesinin birkaç nedeni vardır.

Özellikle özsu hareketi, sıcaklık, nem, kalem kalitesi ve aşı zamanlaması önemli faktörlerdir.

Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ceviz yetiştiriciliği kaynağında cevizlerde aşı tutma başarısının diğer bazı meyve türlerine göre genellikle daha düşük olduğu ve aşı yapan kişinin deneyiminin önemli olduğu belirtilmektedir.

Bu nedenle ilk kez ceviz aşısı yapacak bir üreticinin uygulamayı deneyimli bir kişinin gözetiminde öğrenmesi başarı açısından faydalı olabilir.

Ceviz Aşısında En Önemli Konu: Doğru Zaman + Doğru Materyal

Ceviz aşısında tek başına iyi bir aşı tekniği yeterli değildir.

Çok kaliteli bir kalem yanlış zamanda kullanılırsa başarı düşebilir.

Aynı şekilde doğru zamanda yapılan bir aşıda kalem kurumuş veya hastalıklıysa sonuç olumsuz olabilir.

Bu nedenle ceviz aşısını şu şekilde düşünmek daha doğrudur:

Kaliteli anaç

↓

Sağlıklı aşı kalemi

↓

Doğru aşı yöntemi

↓

Uygun zaman

↓

Uygun sıcaklık ve nem

↓

Düzgün uygulama

↓

Aşı sonrası bakım

Bu aşamaların tamamı birbiriyle bağlantılıdır.

Sonuç: Ceviz Aşısı Sabır ve Doğru Uygulama İster

Ceviz aşısı, kaliteli bir çeşidin özelliklerini koruyarak çoğaltılması ve bazı durumlarda mevcut ağaçlarda çeşit değiştirilmesi açısından önemli bir yetiştiricilik uygulamasıdır.

Cevizlerde T göz, yama göz, yonga göz, yarma, dilcikli İngiliz, omega, kabuk ve çoban aşısı gibi farklı yöntemler kullanılabilir.

Ancak bütün yöntemlerin zamanı ve uygulama şartları aynı değildir.

Başarılı bir ceviz aşısı için:

doğru anaç + sağlıklı kalem + uygun zaman + uygun sıcaklık + doğru teknik + aşı sonrası bakım

birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle Çağlayancerit, Kahramanmaraş ve diğer ceviz üretim bölgelerinde bahçe tesis etmek veya mevcut ağaçlarda çeşit değiştirmek isteyen üreticilerin, kullanacakları çeşidin özelliklerini ve bölgesel koşulları dikkate alması önemlidir.

Ceviz aşısında amaç yalnızca bir göz veya kalemi başka bir ağaca yerleştirmek değildir.

Asıl amaç, istenen çeşidin sağlıklı şekilde anaçla birleşmesini ve uzun yıllar verimli bir ağaç olarak gelişmesini sağlamaktır.

Sık Sorulan Sorular

Ceviz aşısı ne zaman yapılır?

Aşı yöntemi ve bölgeye göre değişir. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında T göz için 15 Mayıs-Haziran sonu, yama göz için Ağustos-Eylül, yonga göz için Şubat-Mart ve Eylül, dilcikli İngiliz için Şubat-Mart ve yarma için Mart-Nisan gibi dönemler verilmektedir.

Ceviz için en çok kullanılan aşılar hangileridir?

Cevizlerde T göz, yama göz, yonga göz gibi göz aşıları ile yarma, dilcikli, omega, kabuk ve çoban gibi kalem aşıları kullanılmaktadır.

Ceviz aşısı neden tutmaz?

Yanlış zamanlama, uygun olmayan sıcaklık ve nem, kalemin kalitesiz veya kuru olması, hastalıklı materyal, düzgün olmayan kesimler ve anaç-kalem uyumsuzluğu gibi birçok faktör aşı başarısını etkileyebilir.

Ceviz aşı kalemi ne zaman alınır?

Yönteme göre değişmekle birlikte bazı kalem aşılarında gözler uyanmadan alınan sağlıklı, pişkinleşmiş bir yıllık sürgünler kullanılmaktadır. Kalemlerin uygun koşullarda nemini kaybetmeden muhafaza edilmesi gerekir.

Ceviz ağacında çeşit değiştirme aşısı yapılabilir mi?

Evet. Uygun durumdaki mevcut ceviz ağaçlarında çeşit değiştirme amacıyla aşı uygulanabilir. Ancak ağacın sağlık durumu ve mevcut özellikleri öncelikle değerlendirilmelidir.

Ceviz aşısında sıcaklık önemli midir?

Evet. Kallus oluşumu ve aşı başarısı açısından uygun sıcaklık ve nem önemlidir. Bazı Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında yaklaşık 25°C civarındaki koşulların olumlu olduğu belirtilmektedir.

Maraş 18 cevizi aşı ile çoğaltılabilir mi?

Ceviz çeşitlerinin özelliklerini koruyarak çoğaltılmasında aşı yöntemi kullanılabilir. Maraş 18 için uygulanacak yöntem ise anaç, bölge, sıcaklık ve üretim koşullarına göre değerlendirilmelidir.